.
 
<<  Minber özellikleri  >>
 

Klasik diyebileceğimiz bir minber, kapı, gövde ve şerefe (taht-köşk) olarak üç esas kısımdan oluşur. Kapı; yan söveleri, aynalığı, tacı ve kapı kanatlarını ihtiva eder. Ancak Osmanlı Döneminde minberler çoğunlukla mermerden inşa edildiği için kapı kanatları yerini kemerli açıklık şeklinde düzenlenen girişlere bırakmıştır. Gövde; yan aynalıklar, merdiven, korkuluk ve yanlarda şerefe/köşk altı kısımlarından müteşekkildir. Şerefe (köşk-taht) denilen kısımda ise sahanlık, kubbe veya külah ve alem vardır. Minber elemanları olarak tanımladığımız bu unsurları, alt başlıklar halinde kısa tanımlarını yaparak açıklamak yararlı olacaktır.


Giriş: Minberlerin basamak başlangıcında kemerli açıklık şeklinde düzenlenen ve minbere geçişi sağlayan bölüm. Tıpkı büyük yapıların taçkapıları gibi üzerinde kitabelik yer almakta ve dönemine uygun taç ile sonlanmaktadır. Osmanlı Dönemine kadar kapı kanatları olan örnekler mevcut ise de Osmanlı Selâtin Camileri içinde kapı kanatları olan tek örnek Bursa Ulu Camii minberidir.

 

Aynalık altı Bölümü: Minber kaidesinin hemen üzerinde yükselmektedir ve Osmanlı Erken Dönem sonlarında kemerli açıklıklara dönüşmüştür. Özellikle Osmanlı Dönemi minberlerinde karşımıza çıkar. Yan Aynalıklar: Gövdeyi oluşturan ve minberlerin yan yüzlerinin form özelliğinden dolayı üçgen olan geniş alanın adıdır. Korkuluk: Minberi iki yanından sınırlandıran ve merdivenleri kuşatan eleman.

 

Köşebent: Minber korkuluğu ile giriş sövelerini birbirine bağlayan köşelerde estetik amaçla yapılmış küçük süslü unsur. Geçit: Genellikle kemerli açıklık şeklinde bulunan ve minberle kesintiye uğrayan harimde geçişi sağlayan bölümdür.

 

Geçit bölümü Selçuklu döneminde kapalı panolar şeklinde düzenleniyordu. Bursa Ulu Camii ve Edirne Eski Camii minberlerinde bu geleneğin devam ettiğini görüyoruz. Ancak daha sonraki örneklerde geçit bölümü kemerli açıklık şeklinde düzenlenmiştir.


Geçit üstü panosu: Geçit bölümünün hemen üzerinde yer alan dikdörtgen pano. Yüzeyi sade bırakıldığı gibi, dönemine uygun olarak süslenen örnekler de
mevcuttur. Köşk altı panosu: Genellikle yüksek olan minberlerde karşımıza çıkar. Geçit üstü panosunun üzerinde yer alan dilimli kemerli açıklık şeklinde düzenlenen bölümdür.


Köşk: Minberin en üst bölümünde taht olarak da adlandırılan dört taşıyıcı ile yükseltilen bölüm. Köşk yan pano: Minber köşkünün doğu ve batı tarafındaki, yan yüzeylerdeki açıklığı kapatan ve genellikle korkuluğun devamı şeklinde düzenlenen panolardır. Kasnak: Minber külahının oturtulduğu çokgen ya da silindirik elemanlardır. Külah: Minber köşkünün örtüsü şeklinde düzenlenmiş külahlar yüksekliği sağlayan en önemli unsurlardır.

 

Alem: Külahın bitiminde yer alan metalden süslemeli unsur. Türk Sanatında alem geleneği mimarideki diğer elemanlar gibi minberde de devam etmektedir.
Osmanlı Devleti, tarihçiler tarafından sanat ve mimarlık açısından “erken, Erken Dönem Osmanlı Selatîn Cami Minberleri klâsik ve geç” olarak üç ana dönem halinde incelenmektedir.